Gniezno 24 – 27 września 2026 r.
program wydarzeń
WEI-YUN LIN
24 września (czwartek) 18:00 Stary Ratusz
„Tajwan” (lub „Pekin”) – tym żargonowym określeniem nazywa się biedniejsze, zaniedbane, peryferyjne dzielnice polskich miast. Swój „Tajwan” ma blisko 50 miast w Polsce, w tym Gniezno.
Tym ciekawym toponimem, czyli fenomenem semantyczno-społecznym, zajmuje się pierwszy gość festiwalu – Wei-Yun Lin. Tajwańska pisarka bada historię polsko-tajwańską, jest autorką monografii „The Keys of the World: Taiwan and Poland between Great Powers”. Jest to książka o relacjach polsko-tajwańskich od 1636 do dziś oraz o kilkudziesięciu miejscach o nazwie „Tajwan” w Polsce.
Wei-Yun Lin to też tłumaczka i poetka. Ukończyła studia licencjackie z dramatu na Brunel University w Londynie, a następnie kontynuowała edukację w Instytucie Filologii Polskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Przez jedenaście lat mieszkała i pracowała w Polsce. Od wielu lat angażuje się w popularyzację literatury polskiej w świecie chińskojęzycznym. Przetłumaczyła dzieła wielu polskich autorów m.in. Różewicza, Schulza, Szymborskiej, Korczaka, Szabłowskiego, Tokarczuk. W 2013 roku jako pierwsza osoba z Tajwanu została odznaczona przez polskie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Medalem „Zasłużony dla Kultury”.
Spotkanie prowadzi Wiktor Koliński
WSTĘP WOLNY
DAWID STUBE, WALDEK STUBE
PREMIERA ALBUMU FOTOGRAFICZNEGO KORONA 2025
25 września (piątek), 16:00 sala widowiskowa MOK w Gnieźnie
To wyjątkowy zapis jubileuszowego roku 2025 w Gnieźnie – roku, w którym obchodziliśmy 1000. rocznicę koronacji pierwszych królów Polski. Roku zatrzymanego w kadrach – przez fotografię zachowano najważniejsze momenty, wydarzenia i emocje tego niezwykłego czasu.
Tak o albumie mówią sami autorzy: „Korona 2025” to efekt setek godzin fotografowania, selekcji zdjęć i pracy nad publikacją, która zatrzyma w kadrach wyjątkowy rozdział z historii Gniezna i Polski. Nie chcieliśmy stworzyć zwykłego albumu. Chcieliśmy opowiedzieć historię obrazami – taką, do której będzie można wrócić za rok, dziesięć czy pięćdziesiąt lat. Rewelacyjnie nasze intencje odczytał Mariusz Forecki, który zajął się edycją. Dlatego obok fotografii znajdą się w nim również teksty Mikołaja Macioszka, które pozwolą spojrzeć na ten czas z szerszej perspektywy. Całość przygotowaliśmy w dwóch językach – po polsku i angielsku. Korektą zajęła się Marzena Krzyżanowska, a przetłumaczył Aleksander Schmidt. Wszystko to w jedną piękną całość projektuje Andrzej Dobosz, a za skład i łamanie odpowiadał Dariusz Nowak”.
Mecenasi i Partnerzy albumu KORONA 2025
Gniezno – Pierwsza Stolica Polski
PEC Gniezno
PWiK Gniezno
URBIS
Logmed
Posłanka Paulina Henning-Kloska
Implant Medical dr Irena Przybylska
Stary Kamionek
Dzienkowscy – piekarnia cukiernia
Bank Spółdzielczy w Gnieźnie
Misz-Masz Cafe & Bistro
Lekarz Aland Juste – Ginekolog
WSTĘP WOLNY
PAWEŁ SOŁTYS
25 września (piątek) 18:00 Stary Ratusz
Paweł Sołtys jest nie tylko muzykiem, ale też cieszącym się uznaniem krytyków i czytelników, prozaikiem. Zadebiutował „Mikrotykami”, za które otrzymał Nagrodę Literacką im. Marka Nowakowskiego, Nagrodę Literacką Gdynia, znalazł się w finale Nagrody Literackiej Nike oraz był nominowany do Paszportu „Polityki”, Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida i Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Z kolei za drugą książkę Nieradość otrzymał nominację do Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida, a także znalazł się wśród nominowanych do Nagrody Literackiej im. Juliana Tuwima przyznawanej za całokształt twórczości. W 2024 roku ukazała się jego trzecia książka prozatorska Sierpień, za którą otrzymał nominację do Nagrody Literackiej m.st. Warszawy oraz trafił do finału Nagrody Literackiej Nike.
Wydana w tym roku powieść Monolok, znalazła się na długiej liście w konkursie o Nagrodę Literacką Księgarni Kameralnych. Paweł Sołtys jako Pablopavo wydał kilkanaście płyt, zagrał około tysiąca pięciuset koncertów. Studiował rusycystykę, ale studiów nie ukończył. Jego opowiadania ukazywały się w „Lampie”, „Ricie Baum”, „Studium”, „Notatniku Literackim” i „Twórczości”.
Spotkanie poprowadzi Izabela Budzyńska
WSTĘP WOLNY
AGATA PRZYBYŁEK
26 września (sobota) 16:00 Stary Ratusz
Agata Przybyłek to jedna z bardziej poczytnych pisarek wśród gnieźnieńskich czytelniczek. Autorka kilkudziesięciu książek, debiutowała w 2015 roku, gdy tworzenie fabuły pełnej miłosnych perypetii i zaskakujących żartów potraktowała jako autoterapię. Od tamtej pory ukazało się ponad dwadzieścia książek jej autorstwa, a kolejne humorystyczne serie podbiły serca polskich czytelniczek.
Pisze głównie powieści obyczajowe oraz komedie romantyczne. Z tymi pierwszymi trafia szczególnie do tych czytelniczek, które – podobnie jak sama autorka – uwielbiają prozę Nicholasa Sparksa. Z jednej strony Agata Przybyłek uwielbia bawić i sprawiać, by jej książki pomagały oderwać się od problemów dnia codziennego, a z drugiej chętnie porusza tematy społeczne i przemyca do książek swoją wiedzę psychologiczną. Najbardziej jednak lubi pisać o miłości, która jest głównym motywem charakteryzującym twórczość pisarki.
Mieszka w małej miejscowości nieopodal Szczecina z mężem oraz psem Emmą – owczarkiem niemieckim. Uwielbia przesiadywać na werandzie swojego domu i wymyślać kolejne historie, choć – jak podkreśla – każda z jej fabuł przynajmniej w niewielkim stopniu musi być zainspirowana prawdziwym życiem. (z materiałów Wydawnictwa Czwarta Strona).
Spotkanie poprowadzi Zuzanna Trygalska
WSTĘP WOLNY
KASPER BAJON
26 września (sobota) 18:00 Stary Ratusz
Gorące nazwisko – Kasper Bajon: poeta, pisarz, scenarzysta, filmowiec. Autor scenariuszy głośnych seriali „Heweliusz”, „Wielka woda”, „Rojst”, „Rojst ‘97”.
Wydał kilka książek prozatorskich i poetyckich, w tym Fuerte – opowieść o Fuerteventurze, która znalazła się w finale Nagrody Literackiej Nike (2021), Gambit orangutana – opowieść o polskich szachach oraz Poznań kolonialny, za którą otrzymał nominacje do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego, Nagrody Literackiej NIKE oraz w konkursie im. Arkadego Fiedlera o Nagrodę Bursztynowego Motyla. Publikował m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Dwutygodniku”, „Twórczości”, „Śląsku”, „Kontekstach”, „Wyspie”, „Ricie Baum” oraz „Więzi”. Był stypendystą ministra kultury i dziedzictwa narodowego. Od dziecka amatorsko gra w szachy. Jest kibicem AS Roma. (z materiałów Wydawnictwa Czarne).
Spotkanie poprowadzi Paweł Bartkowiak
WSTĘP WOLNY
BARBARA WYSOCZAŃSKA
27 września (niedziela) 15:00 Stary Ratusz
Nazwisko Barbary Wysoczańskiej na okładce książki gwarantuje jedno – długą kolejkę czytelniczek chętnych do jej wypożyczenia. Tak jest z „Leną”, „Kolaborantką” czy „Narzeczoną nazisty”, książkami które też sprzedają się w setkach tysięcy egzemplarzy.
Barbara Wysoczańska to bez wątpienia jedna z popularniejszych polskich pisarek. Czytelniczki uwielbiają jej wrażliwość, ale i historyczne tło jej prozy. Pisarka jest historyczką z pasji i wykształcenia.
Tak autorka mówi sama o sobie:
„Piszę od zawsze, od kiedy pamiętam. Pisanie jest dla mnie jak oddychanie, ale dopiero w wieku czterdziestu jeden lat wydałam debiutancką powieść „Narzeczona nazisty”. Czemu tak późno? Bo wyjście z pisaniem do ludzi wymagało ode mnie wielkiej odwagi i dojrzałości. Przede wszystkim jednak, musiałam odnaleźć w sobie poczucie wartości, które zawsze we mnie tkwiło, ale było tłumione.
W moich książkach piszę przede wszystkich o silnych kobietach, odwracając ich marginalną rolę w historii. Pokazuję, że bez ich codziennego poświecenia świat nie mógłby istnieć, a historia bez kobiet jest groteską.
Historia jest nie tylko tłem, ale ważnym ośrodkiem w życiu moich literackich bohaterów. Niemal każdą współczesną sytuację potrafię przełożyć na karty historii, a następnie spisać pełną emocji opowieść o ludziach…”
Spotkanie poprowadzi Agnieszka Antosik
WSTĘP WOLNY
TOMASZ RACZEK MARCIN SZCZYGIELSKI
27 września (niedziela) 17:00 Stary Ratusz
Crème de la crème tegorocznych Pretekstów – spotkanie z Tomaszem Raczkiem i Marcinem Szczygielskim. To duet, tworzony przez osobowości, których przedstawiać nie trzeba. Wspólnie występują w popularnym autorskim podcaście jako TOMATO, dyskutując o szeroko rozumianej kulturze filmowej, literackiej, muzycznej. Dyskutując i nierzadko spierając się ze sobą z ogromną pasją i wiedzą.
Tomasz Raczek – teatrolog, krytyk filmowy i popularyzator kinoterapii, autor audycji RACZEK MOVIE w Radiu Nowy Świat oraz youtuber – prowadzi własny kanał EKRAN TOMASZA RACZKA, nagrodzony statuetką BEST STREAM AWARDS 2023. Wydawca (Instytut Wydawniczy Latarnik) oraz autor kilkunastu książek o filmie i telewizji, w tym m.in.: „Kinopassana, czyli sztuka oglądania filmów”, „Perła z lamusem” i – najnowszej – „Ekran w proszku”. Wcześniej m.in.: kierownik literacki Zespołu Filmowego „Oko”, redaktor naczelny polskiej edycji magazynu „Playboy”, miesięcznika „Film” oraz „Magazynu filmowego” Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Dyrektor kanałów telewizyjnych nfilmHD oraz wicedyrektor TVP2. Współtwórca legendarnego programu filmowego PERŁY Z LAMUSA, który przez kilkanaście lat prowadził wraz z Zygmuntem Kałużyńskim w TVP2. Autor podcastu THE ORIGINALS, nagrodzonego statuetką KREATURA 2022, oraz prowadzący autorskiego formatu o tematyce filmowej ZEROEKRANOWE w Kanale Zero (YouTube). Laureat Wiktora oraz nagród za osiągnięcia w dziedzinie krytyki artystycznej: Nagrody im. Stanisława Wyspiańskiego I stopnia, Nagrody Państwowego Instytutu Sztuki Filmowej i Nagrody Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Właściciel tytułu „Mistrz Mowy Polskiej”.
Marcin Szczygielski – pisarz, dziennikarz i grafik, członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Zadebiutował w 2003 r. satyryczną powieścią „PL-BOY”, w której opisał swoje doświadczenia z sześcioletniej pracy w redakcji polskiej edycji miesięcznika Playboy, gdzie pełnił funkcję grafika, a następnie dyrektora artystycznego. Książka szybko stała się bestsellerem, podobnie jak wydana rok później kontynuacja przygód jej bohatera, zatytułowana „Wiosna PL-BOYa”. Następne powieści „Nasturcje i ćwoki ”oraz „Farfocle namiętności” ugruntowały pozycję Szczygielskiego jako popularnego autora, jednak największy rozgłos medialny przyniósł mu „Berek”. W 2010 r. ukazały się „Bierki” – drugi tom cyklu „Kroniki Nierówności”, zapoczątkowanego przez „Berka”. Kolejną powieścią Szczygielskiego był publikowany w 2011 r. „Poczet Królowych polskich”.
Odrębną, acz ważną dziedziną twórczości Marcina Szczygielskiego są książki dla dzieci i młodzieży. Pierwszą była wydana w 2009 r. powieść science-fiction „Omega”, która otrzymała główną nagrodę w konkursie literackim IBBY i tytuł Książki Roku IBBY 2010. Szczygielski jest autorem okładek i oprawy graficznej większości napisanych przez siebie książek.
BEZPŁATNE WEJŚCIÓWKI
TEATR WSZELKI WYPADEK
DOCIEKANIA PSA F. Kafka
27 września (niedziela) 19:00 sala widowiskowa MOK w Gnieźnie
Tradycyjnie, Preteksty kończymy spektaklem Teatru Wszelki Wypadek, tworzonym przez grupę Tomasza Kujawskiego.
To – jak zawsze – autorska interpretacja teatralna kanonicznych, lecz niekoniecznie najbardziej popularnych, dzieł literatury światowej.
Spektakl inspirowany opowiadaniem „Dociekania psa” Franza Kafka to kameralny monodram o samotności, poszukiwaniu sensu i niemożności pełnego poznania świata. Bohaterem jest pies – outsider i uważny obserwator – który próbuje zrozumieć mechanizmy rządzące rzeczywistością, społeczeństwem oraz własnym istnieniem. Jego refleksje prowadzą widza przez świat pytań o naturę wiedzy, wiarę, instynkt oraz granice poznania.
Kafka wykorzystuje perspektywę zwierzęcia, by opowiedzieć o kondycji człowieka – o zagubieniu jednostki, potrzebie prawdy oraz lęku wobec niezrozumiałego świata. Monodram wydobywa zarówno filozoficzną głębię tekstu, jak i charakterystyczny dla autora absurdalny humor.
Spektakl ma minimalistyczną formę, opartą na sile słowa, ruchu i emocji aktora. Intymna atmosfera pozwala widzowi wejść w wewnętrzny świat bohatera i towarzyszyć mu w nieustannej walce między rozumem a instynktem. To propozycja dla widzów zainteresowanych teatrem literackim, psychologicznym i filozoficznym – szczególnie aktualna w świecie nadmiaru informacji i kryzysu zaufania.
WSTĘP WOLNY
IX TURNIEJ KSIĄŻKOŻERCÓW
9 października (piątek) 17:00 Dom Sąsiedzki pod Sówką
Konkurs dla czytelników i moli książkowych, będący zwieńczeniem tegorocznego Festiwalu Literackiego Preteksty. Organizatorem konkursu jest Klub Dyskusji o Książce działający przy Bibliotece Publicznej Miasta Gniezna. Celem konkursu jest inspirowanie zainteresowań literackich, popularyzacja książek i czytelnictwa oraz dobra zabawa. W konkursie mogą wziąć udział osoby, które ukończyły 15 lat.
Zasady turnieju – w rozgrywkach uczestniczą trzyosobowe drużyny. Zgłoszenie odbywa się poprzez przesłanie lub dostarczenie osobiście karty zgłoszenia zawierającej: imiona i nazwiska uczestników, nazwę grupy oraz telefon kontaktowy.
Zgłoszenia przyjmujemy do 1 października 2026 r.:
• osobiście w Dziale Animacji i Promocji BPMG, przy ul. Staszica 12a w Gnieźnie
• mailowo na adres: projekty@biblioteka.gniezno.pl
16. Festiwal Literacki Preteksty, dofinansowany z dotacji celowej Urzędu Miejskiego w Gnieźnie, organizują: Biblioteka Publiczna Miasta Gniezna wraz z Miastem Gniezno.
Wsparcia udzielają partnerzy: Miejski Ośrodek Kultury w Gnieźnie, Stowarzyszenie „Fantasmagoria”, Klub Krytyki Politycznej w Gnieźnie, Klub Dyskusji o Książce Sponsorzy: TREPKO, Piekarnia Cukiernia „Dzieńkowscy”.
